Irak’ın kuzeyinden Türkiye üzerinden uluslararası piyasalara aktarılan petrol sevkiyatı, Uluslararası Tahkim Mahkemesi’nin (ICC) kritik kararı sonrası 25 Mart 2023 tarihi itibarıyla durdu. Bu gelişme, Irak’ın enerji sektöründe önemli bir belirsizliğe yol açarken, Bağdat ile Türkiye ve Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY) arasındaki ilişkilerde yeni bir gerilim noktası oluşturdu.
Yaklaşık 450.000 varil/gün hacmindeki petrol akışının durması, Irak’ın günlük ihracat gelirlerinde büyük bir düşüşe neden olacak ve küresel enerji piyasaları üzerinde de potansiyel etkiler yaratabileceği belirtiliyor.
Ne Oldu?
- Akışın Durması: Irak’ın Kerkük-Ceyhan boru hattı üzerinden günlük 450.000 varil ham petrol sevkıyatı, 25 Mart 2023 tarihinden itibaren tamamen durduruldu. Bu miktar, Irak’ın toplam petrol ihracatının önemli bir kısmını oluşturuyordu.
- Sorumluluk: Irak Petrol Bakanlığı, Türkiye’nin Irak petrolünü, Bağdat’ın izni olmaksızın taşıyamayacağına dair uluslararası tahkim kararının ardından bu adımı attığını duyurdu. Türkiye, uluslararası piyasaların Irak petrolüne erişebilmesini sağlamak için önlemler alındığını belirtse de, Irak’ın talebi üzerine sevkiyat durduruldu.
Neden Durdu?
Petrol sevkiyatının durmasının temelinde, Irak ve Türkiye arasında yıllardır süregelen bir anlaşmazlığın Uluslararası Tahkim Mahkemesi’ne taşınması ve mahkemenin verdiği karar yatıyor.
- Tahkim Kararı: Uluslararası Ticaret Odası (ICC) bünyesindeki tahkim mahkemesi, 13 Şubat 2023 tarihinde Irak lehine bir karar verdi. Kararda, Türkiye’nin 2014-2018 yılları arasında IKBY’den Bağdat’ın onayı olmadan petrol ihraç etmesine izin vererek, 1973 tarihli boru hattı anlaşmasını ihlal ettiğine hükmedildi.
- Tazminat: Mahkeme, Türkiye’nin Irak’a 1.5 milyar dolar tazminat ödemesine karar verdi. Bu miktar, IKBY’nin Bağdat’tan bağımsız olarak yaptığı petrol satışlarından kaynaklanan kayıpları karşılamak üzere belirlendi.
- Irak’ın Talebi: Kararın ardından Irak Petrol Bakanlığı, Türkiye’den uluslararası petrol şirketlerine Kerkük-Ceyhan boru hattı üzerinden petrol yüklemesine izin vermemesini talep etti. Bu talep üzerine sevkiyat durduruldu.
Kimler Etkilendi?
- Irak Federal Hükümeti: Tahkim kararının lehlerine çıkması hukuki bir zafer olsa da, sevkiyatın durması kısa vadede ülkenin petrol gelirlerinde düşüşe yol açacaktır. Yeni bir anlaşma sağlanana kadar gelir kaybı yaşanacaktır.
- Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY): IKBY, kendi kontrolündeki petrol sahalarından çıkardığı petrolü bağımsız olarak ihraç ederek önemli bir gelir elde ediyordu. Sevkiyatın durması, IKBY ekonomisi için büyük bir darbe anlamına geliyor.
- Türkiye: Boru hattının transit ülkesi olarak Türkiye de bu durumdan etkilendi. Tahkim kararıyla tazminat ödeme yükümlülüğü doğarken, hattın işletilememesi de gelir kaybına yol açacaktır.
- Küresel Piyasa: 450.000 varil/günlük petrol arzının durması, küresel petrol fiyatları üzerinde yukarı yönlü bir baskı yaratma potansiyeli taşımaktadır, özellikle de mevcut küresel enerji arzı endişeleri göz önüne alındığında.
Bundan Sonra Ne Olacak?
Petrol sevkiyatının yeniden başlaması için Bağdat ile IKBY ve Bağdat ile Türkiye arasında yeni müzakereler bekleniyor. Irak Petrol Bakanlığı, sevkiyatın yeniden başlaması için tüm taraflarla görüşmeye hazır olduğunu belirtti. Ancak, taraflar arasında yeni bir anlaşma sağlanana kadar belirsizlik devam edecek. Bu süreç, Irak’ın merkezi hükümeti ile bölgesel yönetimi arasındaki petrol gelirleri paylaşımı konusundaki uzun süreli anlaşmazlıkların yeniden alevlenmesine neden olabilir.